Фундаментал ва клиник тиббиёт ахборотномаси 2025, №3 (17)
Maqola mavzusi
ODAM ORGANIZMIDA GLYUKOZA ALMASHINUVI: MORFOLOGIK VA FIZIOLOGIK MEXANIZMLARI, REGULYATSIYASI HAMDA KLINIK AHAMIYATI (338-342)
Mualliflar
Xayriyeva D.U.
Muassasa
Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti, Buxoro sh., O`zbekiston
Annotatsiya
Ushbu tahliliy maqola inson organizmidagi glyukoza almashinuvining normal morfofi ziologik asoslariga bagʻishlangan. Unda glyukoza gomeostazini saqlab turuvchi asosiy mexanizmlar — xususan, insulin va glyukagon gormonlarining roli, hamda qondagi glyukoza darajasining barqarorligini ta'minlovchi fiziologik jarayonlar ko’plab muhokama qilinadi. Glyukoza almashinuvida ishtirok etuvchi aso siy a'zolar — oshqozon osti bezi, jigar va skelet mushaklarining tuzilishi hamda funksional xususiyatlariga alohida e'tibor qaratilgan. Shuningdek, maqolada glyukoza metabolizmini tartibga soluvchi molekulyar va hujayraviy darajadagi mexanizmlar, jumladan, insulin retseptorlari, glyukoza tashuvchilari (GLUT) hamda asosiy fermentlarning ishi yoritilgan. Organizmdagi glyukozaning postprandial (ovqatdan keyingi) va ochlik holatidagi fiziologik javoblari, shuningdek jismoniy faollikning glyukoza almashinuviga ta’siri batafsil tahlil qilinadi. Materialda glyukoza almashinuvining buzilishi bilan bogʻliq asosiy patologiyalar — masalan, qandli diabet va gipoglikemiya — va ularning zamonaviy diagnostika hamda davolash usullari ham ko‘rib chiqilgan.
Kalit so'zlar
glyukoza, glyukoza almashinuvi, insulin, glyukagon, oshqozon osti bezi, gomeostaz, glyukoza metabolizmi, insulin retseptorlari, glyukoza tashuvchilari, gipoglikemiya, qandli diabet, jismoniy faollik, normal morfofiziologiya, hujayraviy mexanizmlar
Adabiyotlar
- International Diabetes Federation. (2021). IDF Diabetes Atlas (10th ed.). https://www.diabetesatlas.org
- World Health Organization. (2019). Diabetes. https://www.who.int/news-room/fact sheets/detail/diabetes.
- Centers for Disease Control and Preven tion. (2020). National Diabetes Statistics Report 2020: Estimates of diabetes and its burden in the United States. https://www.cdc.gov/diabetes/data/statistics-report
- Zhou, B., Lu, Y., Hajifathalian, K., Ben tham, J., Di Cesare, M., Danaei, G., ... & Ezzati, M. (2016). Worldwide trends in diabetes since 1980: A pooled analysis of 751 population-based studies with 4.4 million participants. The Lancet, 387(10027), 1513–1530. https://doi.org/10.1016/S0140 6736(16)00618-8
- Garg, S. K., & Hirsch, I. B. (2019). Self monitoring of blood glucose: The cornerstone of diabetes management. Clinical Diabetes, 37(2), 119 127. https://doi.org/10.2337/cd18-0096
- American Diabetes Association. (2023). Standards of Medical Care in Diabetes—2023. Dia betes Care, 46(Supplement_1), S1–S291. https://doi.org/10.2337/dc23-Sint
- Kahn, S. E., Hull, R. L., & Utzschneider, K. M. (2006). Mechanisms linking obesity to insulin resistance and type 2 diabetes. Nature, 444(7121), 840–846. https://doi.org/10.1038/nature05482
- American Diabetes Association. (2021). Global statistics on diabetes. Diabetes Care. https://care.diabetesjournals.org/content/early/recent
- Дьяков, М. В., & Березина, Т. А. (2018). Сахарный диабет: диагностика и лечение. Меди цина.
- Ленин, В. И., & Дьяков, М. В. (Ред.). (2020). Ожирение и диабет: современная эпиде миология, диагностика и лечение. ГЭОТАР Медиа.
- Мищенко, О. В., & Козлова, Т. И. (2017). Молекулярные механизмы инсулиновой резистентности при диабете 2 типа. БХВ Петербург.
- Петрова, И. В., & Сидорова, А. В. (2019). Обмен глюкозы в организме человека. Наука.
- Purnell, J. Q., Shapiro, J. R., & Barnett, A. H. (2020). Mechanisms of insulin resistance in the pathogenesis of type 2 diabetes. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 8(5), 400–410. https://doi.org/10.1016/S2213-8587(20)30118-5
- Всемирная организация здравоохране ния. (2020). Глобальная эпидемия диабета. Риски и прогнозы для стран с низким и средним уров нем дохода. https://www.who.int/diabetes/management
- Яновский, А. Б. (Ред.). (2021). Совре менные подходы к лечению сахарного диабета. УрГЭУ.