Maqola mavzusi

Mualliflar

Jumayev M.M.

Muassasa

Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti, Buxoro sh., O`zbekiston

Annotatsiya

Temporomandibulyar disfunktsiyalar (TMD) — jag‘ bo‘g‘imi va unga tutash mushaklar ning funksional buzilishlari bilan tavsiflanadigan og‘riqli klinik sindrom bo‘lib, ko‘pincha yosh kattalarda, ayniqsa 25–30 yosh oralig‘idagi shaxslar orasida uchraydi. Ushbu maqola uchta turli mintaqada (Saudiya Arabistoni, Finlyandiya, Turkiya) o‘tkazilgan klinik tadqiqotlar asosida TMDning epidemiologiyasi, xavf omillari va simptomatik ifodalanishini qiyosiy tarzda tahlil qiladi. Shuningdek, maqola O‘zbekiston konteks tida ushbu muammo holatini ko‘rib chiqadi va mavjud davolash amaliyotlari, diagnostika imkoniyatlari hamda stomatologik yordamning qamrovi nuqtai nazaridan mintaqaviy farqlarni yoritadi. Maqolada taniqli stomatolog olimlar — Gilles J. Lavigne (TMD va uyqu bruksizmi o‘rtasidagi bog‘liqlik), Rüdiger Emshoff (vizual diagnostika va ultratovush usullari bo‘yicha ishlari), va James Q. Swift (multidisiplinar davolash yondashuvlari) — ning ilmiy qarashlari asosida zamonaviy nazariy yondashuvlar ham keltiriladi. O‘zbekistonda TMDga oid epidemiologik ma’lumotlar yetarli darajada mavjud emasligi tufayli, maqolada mavjud bo‘lgan cheklangan klinik ma’lumotlar va talabalar orasidagi kuzatuvlar asosida tahliliy mulo hazalar berilgan. Ushbu maqolaning maqsadi — TMD tarqalishini xalqaro va lokal (O‘zbekiston) miqyosda solishtirish, zamonaviy ilmiy manbalar asosida patologiyani aniqlash va unga qarshi samarali diagnostika hamda davolash strategiyalarini taklif qilishdir. Tahlillar TMDga olib keluvchi omillar sifatida psixologik stress, parafunksional odatlar, bruksizm va noto‘g‘ri yotish holatlari kabi omillarni ajratib ko‘rsatadi. Shuningdek, maqola stomatologik xizmatni takomillashtirish bo‘yicha O‘zbekiston uchun zarur bo‘lgan tavsiyalarni beradi.

Kalit so'zlar

temporomandibulyar disfunksiya (TMD); bruksizm; psixologik stress; epidemiologiya; stomatologiya; diagnostika; multidisiplinar davolash.

Adabiyotlar

1. Al-Khotani, A., Naimi-Akbar, A., Al badawi, E., Ernberg, M., & Christidis, N. (2019). Prevalence of temporomandibular disorder in chil dren and adolescents in Saudi Arabia: A cross sectional study. Journal of Oral Rehabilitation, 46(6), 592–598. https://doi.org/10.1111/joor.12785
2. Sipilä, K., Näpänkangas, R., Suvinen, T., Raustia, A., & Le Bell, Y. (2017). Associations of TMD symptoms with alcohol and smoking among Finnish adults. Acta Odontologica Scandinavica, 75(2), 122–128. https://doi.org/10.1080/00016357.2016.1244562
3. Kurt, H., Yilmaz, S., & Gurkan, A. (2023). The prevalence of temporomandibular disorders among medical students. Northwestern Medical Journal, 5(2), 45–50.
4. Lavigne, G. J., & Sessle, B. J. (2010). Temporomandibular disorders: The role of peripher al and central mechanisms. Journal of Oral Rehabil itation, 37(6), 412–430. https://doi.org/10.1111/j.1365-2842.2010.02074.x
5. Emshoff, R., & Rudisch, A. (2001). Diag nostic accuracy of magnetic resonance imaging for temporomandibular joint disorders: A meta-analysis. Oral Surgery, Oral Medicine, Oral Pathology, Oral Radiology, and Endodontology, 92(2), 166–175. https://doi.org/10.1067/moe.2001.113248
6. Tolstunov, L. (2014). Management of Temporomandibular Joint Disorders. Springer.
7. Abdullaev, A. A., & Tursunov, S. R. (2018). Temporomandibulyar bo‘g‘im disfunksiya lari va ularni davolash usullari. Toshkent Tibbiyot Akademiyasi Ilmiy Axboroti, 34(3), 45–52.
8. Karimov, B. I., & Islomov, N. M. (2020). O‘zbekiston sharoitida yuz-so‘nggi bo‘g‘im kasalli klari epidemiologiyasi. Journal of Uzbek Medical Sciences, 12(1), 60–67.
9. Mirzaev, F. T., & Abdurakhmanov, M. K. (2019). Temporomandibulyar bo‘g‘im kasalliklarini aniqlash va davolashda yangi yondashuvlar. Zamo naviy Stomatologiya, 15(2), 27–33.
10. Nazarov, R. B., & Rakhimov, D. S. (2017). Temporomandibulyar bo‘g‘im patologiyasida fizioterapiya usullarining samaradorligi. Tibbiyot va Fizioterapiya Jurnali, 5(4), 10–15.
11. Gafurov, E. A. (2021). Yoshlar orasida temporomandibulyar disfunktsiyalarning profilakti kasi va davolash usullari. O‘zbekiston Stomatologlar Jamiyati Jurnali, 8(1), 5–12.
12. Aliev, Sh. N., & Karimova, L. M. (2018). Temporomandibulyar bo‘g‘im kasalliklari bilan bog‘liq psixologik muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari. Psixologiya va Tibbiyot, 2(3), 23–29.
13. Manzarov, A. T., & Yusupov, J. D. (2022). O‘zbekistonda TMD tashxisida zamonaviy imaging texnologiyalarining qo‘llanilishi. Ilmiy Stomatologi ya, 10(1), 14–21.
14. World Health Organization. (2021). Oral health. Retrieved from https://www.who.int/news room/fact-sheets/detail/oral-health
15. Okeson, J. P. (2013). Management of tem poromandibular disorders and occlusion (7th ed.). Elsevier Health Sciences.